معرفی ترازنامه و اصطلاحات مرتبط با آن

زمان مطالعه: 8 دقیقه
ترازنامه

ممکن است فردی ۴ سال در دانشگاه وقت خود را صرف گرفتن مدرک لیسانس کند و آن لیسانس وضعیت نامشخصی برای پشتوانه کاری در جامعه داشته باشد. اما همین مبحث آموزش بورس، تحلیل­‌های تکنیکال و بنیادی را اگر به صورت مستمر و فشرده وقت بگذارید و یاد بگیرید به راحتی ظرف مدت یک سال می‌­توانید حتی در قالب یک مشاور مشغول به کار شوید.

بسیاری از شرکت‌­های حقوقی، شرکت‌­های سرمایه گذاری، کارگزاری­‌ها و بسیاری از اشخاص حقیقی، تمایل دارند که یک فرد را به عنوان راهنما و تحلیل‌گر در کنار خودشان داشته باشند. افرادی هستند که این موقعیت را از دست نمی‌­دهند و از این فرصت به خوبی استفاده کرده و با یک آموزش فشرده در کنار سرمایه گذاری خودشان در بورس، حقوق ماهیانه و جایگاه اجتماعی بسیار مناسبی را کسب کرده‌اند. لازمه موفقیت در این زمینه این است که شما به چشم یک حرفه یا تخصص این کار را ادامه دهید تا در این مسیر پیشرفت کنید.

به‌احتمال‌زیاد تا به‌ حال اصطلاح ترازنامه (بیلان) به گوشتان خورده است و برای‌تان سوال پیش‌آمده که ترازنامه (بیلان) چیست؟ در پاسخ به این سوال باید گفت که ترازنامه در حقیقت به صورت‌حسابی گفته می‌شود که در پایان یک دوره مالی، وضعیت دارایی‌ها، بدهی‌ها و سرمایه در گردش یک شرکت را موردبررسی قرار می‌دهد. البته مسائل گوناگونی وجود دارد که باید درباره این صورت‌حساب بدانید تا بتوانید بررسی درستی انجام دهید. از همین رو در ادامه درباره اصطلاحات و اجزای ترازنامه صحبت خواهیم کرد تا با این موضوعات آشنا شوید.

در این قسمت از مجموعه مقالات بورسی قصد داریم به مبحث ترازنامه که یکی از بخش­‌های صورت­‌های مالی است بپردازیم. پس شما علاقه مندان در زمینه آموزش بورس نیز تا انتهای این مقاله ما را همراهی کنید.

بیشتر بخوانید:  چرا باید در بورس سرمایه‌ گذاری کنیم؟ | دلایل ورود به بورس

صورت مالی چیست؟

هر شرکت موظف است که در یک دوره خاص زمانی گزارش­‌هایی ارائه دهد که به آن صورت‌­های مالی گفته می‌­شود. این گزارشات طبق  اصول حسابداری، استاندارد، چارچوب و شکل خاصی می­‌باشند و باید این اصول حسابداری رعایت شود تا یک گزارش جامع، کامل و دقیق ارائه شود. به زبانی ساده‌­تر صورت مالی یک گزارش جامع و خاص از وضعیت شرکت است.

انواع صورت‌­های مالی

در مجموع ما ۴ نوع صورت مالی اصلی و اساسی داریم که یکی از آن­‌ها ترازنامه است.

انواع صورت حساب مالی چیست

ترازنامه چیست؟

همان‌طور که گفته شد، ترازنامه یا بیلان در حقیقت صورت‌ حسابی به شمار می‌آید که در آخر هر دوره مالی در شرکت‌ها و سازمان‌ها، در زمانی مشخص توسط حسابداران تهیه می‌شود. نکته مهم درباره این صورت‌حساب این است که شما می‌توانید با بررسی آن وضعیت ساختار سرمایه و ساختار مالی شرکت، یعنی بدهی‌ها، دارایی‌ها و … را موردبررسی قرار دهید.

اجزای ترازنامه چه چیزهایی هستند؟

در کنار اقلامی که به آن‌ها اشاره شد، آشنایی با اجزای ترازنامه نیز اهمیت دارد. توجه داشته باشید که نوشتن اجزای ترازنامه واجب است و تفاوتی ندارد که ترازنامه حسابی یا گزارشی باشد. در ادامه به بررسی این اجزا می‌پردازیم.

عنوان ترازنامه

نام کامل واحد اقتصادی، نام گزارش یا صورت مالی و تاریخ گزارش سه بخش اصلی عنوان ترازنامه هستند که هر کدام توضیح مخصوص به خود را دارند.

نام کامل واحد اقتصادی: حسابدار در زمان تهیه ترازنامه باید نام کامل بنگاه اقتصادی را در سطر اول ذکر کند.

نام گزارش یا صورت مالی: در سطر دوم باید به این موضوع که گزارش مالی «ترازنامه» است اشاره شود.

تاریخ گزارش: آخرین موردی که باید به آن اشاره کنید، تاریخ گزارش است. درواقع حسابدار باید تاریخ مربوط به آخرین روز دوره مالی را ذکر کند. توجه داشته باشید که منظور از تاریخ گزارش، تاریخ تنظیم ترازنامه نیست.

واحد اندازه‌گیری ترازنامه

واحد اندازه‌گیری که در ترازنامه ذکر می‌شود، در حقیقت به واحد پول کشوری که قرار است ترازنامه در آن تنظیم شود بستگی دارد. برای مثال واحد اندازه‌گیری در ترازنامه‌ای که داخل ایران تنظیم می‌شود، ریال است. البته اگر تصمیم دارید که ترازنامه را در بازارهای جهانی ارائه دهید، باید واحد اندازه‌گیری را دلار یا یورو تعیین کنید.

  • جمع حساب‌ها: در زمان تجزیه ‌و تحلیل ترازنامه شرکت ‌ها باید به این موردتوجه داشته باشید که جمع ستون راست که مربوط به دارایی‌ها می‌شود، باید با جمع ستون چپ که شامل بدهی و سرمایه است برابر شود.

تجزیه‌وتحلیل ترازنامه شرکت‌ها به چه صورت است؟

برای آنکه بتوانید از داده‌های ترازنامه استفاده کنید، باید تحلیل درست و کاملی انجام دهید. برای این کار لازم است همه اطلاعاتی که استخراج می‌کنید، مانند دارایی‌ها، بدهی‌ها، حقوق صاحبان سهام، موجودی کالا، دارایی‌های مالی و … را موردبررسی قرار دهید.

در حقیقت اطلاعاتی که به‌واسطه تحلیل بنیادی ترازنامه به دست می‏‌آورید، در موفقیت شما کاربرد و تاثیر فراوانی دارند؛ بنابراین شما باید ترازنامه‌ای که تهیه می‌کنید را با نمونه‌های قبلی مقایسه کنید تا متوجه تغییراتی که در بحث مالی شرکت پیش‌آمده شوید.

البته برای تجزیه‌وتحلیل شما باید با اصطلاحات مربوط با ترازنامه آشنا باشید؛ از همین رو در ادامه به برخی از این اصطلاحات اشاره خواهیم کرد.

سرمایه در گردش: اگر شما از مجموع دارایی‌های جاری شرکت، مجموع بدی‌های جاری را کم کنید، میزان سرمایه در گردش به دست می‌آید.

ساختار سرمایه: به مجموعه بدهی‌های غیر جاری و حقوق صاحبان سهام، ساختار سرمایه گفته می‌شود.

ساختار مالی: به مجموع بدهی‌های جاری، غیر جاری و حقوق صاحبان سهام که همگی در سمت چپ جدول ترازنامه قرار گرفته‌اند، ساختار مالی می‌گویند.

چگونه می­‌توان به ترازنامه یک شرکت دسترسی پیدا کرد؟

دسترسی به ترازنامه یک شرکت بسیار آسان است و تنها کافیست که به سایت کٌدال (سامانه جامع اطلاع رسانی ناشران) مراجعه کرده و نماد موردنظر خود را با یک سرچ ساده پیدا کنید و گزارش آن را به راحتی در فرمت‌­های مختلف دانلود کنید. سایت کٌدال زیرمجموعه سازمان بورس و اوراق بهادار بوده که بخش ترازنامه در فایل دانلودی صور‌‌‌ت‌­های مالی به صورت ضمیمه ارائه شده و قابل مشاهده است.

حال در زیر می­‌خواهیم بخش­‌های مختلف یک ترازنامه را برای شما تحلیل کنیم و اصطلاحات مربوطه را در قالب یک مثال به شما آموزش دهیم:

این ترازنامه مربوط به شرکت پارس طبیعت سلولز (سهامی خاص) است که در تاریخ ۳۰ آبان ۹۸ ارائه شده است.

اجزای ترازنامه

ترازنامه شامل چه اقلامی می‌شود؟

اقلام ترازنامه به‌طورکلی سه نوع اصلی دارد که این سه نوع را می‌توان دارایی‌ها، بدهی‌ها و سرمایه در نظر گرفت. البته این نکته را نیز در نظر بگیرید که هر یک از این اقلام نیز دسته‌بندی‌های گوناگونی دارند. در ادامه این اقلام و دسته‌بندی‌های آن‌ها را بررسی خواهیم کرد.

بخش اول: دارایی­‌ها

دارایی‌­ها که در ستون سمت راست ترازنامه قرارگرفته‌اند و به دو دسته دارایی­‌های جاری و غیرجاری تقسیم می‌­شوند.

دارایی­‌های جاری

دارایی­هایی که انتظار داریم که در یک چرخه مالی (یک سال مالی) به پول تبدیل شوند. و یا تبدیل به کالایی شده، به فروش رسیده و تبدیل به پول شوند. و به عبارت ساده­‌تر به دارایی­‌هایی که انتظار داریم در یک سال مالی به نقدینگی تبدیل شوند دارایی­های جاری گفته می­شوند. که شامل موارد زیر است.

  1. موجودی نقد: آن‌چه که از موجودی نقد نزد حساب­‌های متعلق به شرکت وجود دارد.
  2. دریافتنی‌­های تجاری و غیرتجاری: دریافتنی­‌های تجاری به دریافتنی­‌هایی گفته می­شود که شرکت مثلاً بابت فروش یک محصولی وجهی را از یک شرکت متقابل طلب دارد که در زمینه تجارت شرکت بوده و باید از طرف مقابل دریافت کند. و هر طلبی که شرکت غیر از زمینه مربوط به تجارتش داشته باشد دریافتنی‌­های غیرتجاری گفته می­‌شود. مثلاً اگر شرکتی مساعده‌­ای به کارمندانش داده باشد و انتظار داشته باشد که این مساعده را تا پایان سال پس بگیرد این مساعده در قالب امور تجاری شرکت قرار نمی‌گیرد و یک کمکی است که از طرف شرکت به کارمندانش داده شده و مربوط به دریافتنی‌­های غیرتجاری است.
  3. موجودی مواد و کالا
  4. پیش پرداخت­‌ها: حال می‌­توانیم به راحتی با مقایسه سال قبل (طبق ترازنامه بالا ۹۷) و سال جاری (طبق ترازنامه بالا ۹۸) هر بخش از دارایی­‌های جاری را با هم مقایسه کنیم و ببینیم که مثلاً موجودی نقد شرکت افزایش یافته یا کاهش یافته، دریافتنی­‌های تجاری و غیرتجاری شرکت به چه دلیل افزایش یافته و صرف چه اموری شده است؟ دلیل افزایش موجودی مواد و کالا چیست؟ در اثر عدم فروش مناسب این موجودی اضافه شده است یا تولید افزایش یافته و به دنبال آن افزایش موجودی مواد و کالا داشته‌ایم؟ و سایر موارد. و در نهایت باید دید که چه اتفاقاتی در شرکت رخ داده است که سبب به وجود آمدن این تغییرات شده است.

دارایی‌­های غیرجاری

به دارایی­‌هایی گفته می­شود که در بیش از یک‌سال و در چشم انداز بلند مدت احتمال تبدیل آن­‌ها به نقدشوندگی وجود دارد یا اصلا نقد نمی‌­شوند و یک سرمایه گذاری بلند مدت است و قصد نقد کردن آن­‌ها را نداریم.

  1.  سرمایه گذاری‌­های بلند مدت: دارایی­‌های غیرجاری می­توانند سرمایه گذاری­‌های بلند مدت و در قالب یک پروژه بلندمدت در یک شرکت و یا هرجای دیگر باشد.
  2. دارائی­‌های نامشهود: دارایی‌­هایی که ذاتاً فیزیکی نیستند. مثل برند یک شرکت، ایده پردازی‌­های یک شرکت، مجوز خاص یک شرکت و سایر موارد.
  3. دارایی‌­های ثابت مشهود: دارایی‌­هایی که فکر فیزیکی دارند مانند ماشین آلات یک شرکت،ساختمان یک شرکت، زمین یک شرکت و سایر موارد.
  4. سایر دارائی­‌ها: در خصوص دارایی­‌های جاری یک شرکت که در ترازنامه یک شرکت مشاهده می‌­کنیم نباید انتظار نقد شوندگی داشته باشیم. مثلاً یک دستگاه که جزء ماشین آلات یک شرکت بوده و یک دارایی ثابت مشهود است قرار نیست تا زمانی که شرکت پا برجاست فروخته شود و نباید در خصوص دارایی‌­های جاری انتظار نقدشوندگی یا نقدشوندگی کوتاه مدت داشت.

توجه! هرچه یک شرکت به طور واضح‌تر در خصوص دارائی­‌های غیرتجاری خود اطلاعات در ترازنامه داده باشد برای سرمایه گذاری قابل اعتمادتر است. زیرا به طور واضح و بدون هیچ ابهامی می‌­توانید تمامی موارد و هزینه‌­های آن را مشاهده کنید و برای سرمایه‌گذاری کردن و یا نکردن تصمیم گیری کنید.

بخش دوم و سوم: بدهی­‌ها و حقوق صاحبان سهام

بدهی‌­ها و حقوق صاحبان سهام در ستون سمت چپ ترازنامه قرار گرفته‌اند.

بدهی­‌ها نیر شامل بدهی­‌های جاری و غیرجاری می­باشند و در مقابل ستون دارایی‌­ها قرار دارند.

بدهی­‌های جاری

  1.  پرداختی­‌های تجاری و غیرتجاری: این بخش نیز شامل پرداختنی­‌های تجاری و غیرتجاری بوده که از لحاظ تعریفی مانند دریافتنی­‌های تجاری و غیرتجاری است و در مقابل هم قرار دارند.
  2. مالیات پرداختی
  3. سود سهام پرداختی
  4. تسهیلات مالی
  5. پیش دریافت: پیش دریافت‌­هایی که شرکت برای انجام کاری پولی به صورت وام دریافت کرده و حالا باید تسویه کند.

موارد بالا جمع بدهی‌­های جاری می­باشند و باید در یک چرخه مالی یکساله باید بتوانند آن­‌ها را پرداخت کنند.

بدهی های غیرجاری: بدهی­‌های غیر تجاری شامل تسهیلات مالی بلند مدت، ذخیره مزایای پایان خدمت کارکنان است.

حقوق صاحبان سهام:

دارایی­ها – بدهی­ها = حقوق صاحبان سهام

حقوق صاحبان سهام + بدهی­ها = دارایی­ها

اندوخته قانونی

هر شرکت طبق ماده ۱۴۰ اصلاحیه قانون تجارت موظف است که هر سال ۱/۲۰ سودش را به عنوان اندوخته قانونی در نظر بگیرد و ذخیره کند.

سود (زیان) انباشه

توجه کنید که در این قسمت اگر اعداد بدون پرانتز باشند نشان‌دهنده سود هستند و وقتی که با پرانتز باشند نشان‌گر زیان هستند. طبق مثال ترازنامه بالا این شرکت از سال گذشته (۹۷) نه تنها سودی نداشته بلکه مقدار زیان آن نیز افزایش یافته است.

سود انباشته چیست؟

سود انباشته یکی از ابزارهای شرکت‌­ها برای تامین منابع مالی است. شرکت­ها اصولاً تمامی سود خود را تقسیم نمی­‌کنند و مقداری از سودشان را که در بین سهام‌داران تقسیم نکرده‌­اند به عنوان سود انباشه و یک منبع مالی برای شرکت ذخیره می­‌کنند و بعد از مدتی می­‌توانند از این بخش افزایش سرمایه نیز داشته باشند که به آن افزایش سرمایه از بخش سود انباشته گفته می­‌شود.

نکته: در یک ترازنامه جمع پایانی ستون دارایی­‌ها و جمع پایانی ستون بدهی­‌ها همیشه با هم برابر خواهدبود. تحلیل‌­های این بخش زمینه‌ه­ای برای ورود به بخش تحلیل بنیادی است.

بیشتر بخوانید:  نحوه یافتن سهم های مستعد در بازار بورس با تحلیل فاندامنتال

نتیجه تحلیل ترازنامه بالا طبق موارد گفته شده با بررسی وارد گفته شده در بالا برای ترازنامه مثال بالا شرکت پارس طبیعت سلولز (سهامی خاص) وضعیت چندان مناسبی در مرحله بهره برداری برای سرمایه گذاری ندارد.

سخن آخر!

حال شما می‌­توانید همین حالا با مراجعه به سایت کدال انواع ترازنامه‌­های شرکت‌های مختلف را از بخش صورت­های مالی ارائه شده مشاهده کنید و به تحلیل آن­‌ها با توجه به موارد گفته شده در این مقاله بپردازید و آن‌قدر این تحلیل‌­ها را ادامه دهید تا بتوانید با یک نگاه روزنامه‌وار متوجه وضعیت یک شرکت از بخش ترازنامه آن شوید.

 

۵/۵ - (۱ امتیاز)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.